Di tích lịch sử cấp tỉnh, Bia ghi dấu mối nối ray cuối cùng đường sắt xuyên Đông Dương tại KM 1221, ghi dấu sự kiện mối nối ray cuối cùng hoàn thành tuyến đường sắt xuyên Đông Dương – một công trình giao thông quan trọng, có ý nghĩa đặc biệt về lịch sử, kinh tế và văn hóa trong giai đoạn đầu thế kỷ XX của toàn nước Việt Nam. 

Di tích Bia ghi dấu mối nối ray cuối cùng đường sắt xuyên Đông Dương tại KM 1221 nằm cạnh chân Đèo Cả, thuộc thôn Hảo Sơn Bắc, xã Hòa Xuân, tỉnh Đắk Lắk, trước kia là xã Hòa Xuân Nam, thị xã Đông Hòa, tỉnh Phú Yên. Đây là nơi diễn ra sự kiện hợp ray ngày 2/9/1936, đánh dấu việc hoàn thành toàn tuyến đường sắt xuyên Đông Dương dài 1.730 km, nay là tuyến đường sắt Bắc- Nam, tuyến giao thông huyết mạch xuyên suốt chiều dài đất nước.

Vào Ngày 2-9-1936, Toàn quyền Đông Dương Eugène Jean, Louis René Robin và Hoàng đế Bảo Đại đã tự tay đặt thanh ray cuối cùng nối liền hai đầu Bắc - Nam của tuyến đường sắt. Sau đó 1 tháng, ngày 1-10-1936, lễ khánh thành toàn tuyến đã diễn ra với sự chứng kiến của Toàn quyền Đông Dương tạm quyền A.Sylvestre, Hoàng đế Bảo Đại, Thống đốc Vân Nam- Trung Quốc, Long Yun.

Chính quyền Pháp đã dựng bia đá tại KM 1221 để ghi dấu mốc lịch sử quan trọng này. Tấm bia bằng đá nguyên khối, trên đó khắc những dòng chữ bằng tiếng Pháp ghi dấu con người, sự kiện liên quan. Những dòng chữ trên bia đá được dịch ra tiếng Việt như sau: "Tại đây, tuyến đường sắt xuyên Đông Dương, do Paul Doumer khởi xướng nhằm liên thông các xứ Đông Dương, được hoàn thành ngày 2-9-1936 với sự kết nối đường ray đến từ biên giới Trung Quốc vào, với đường ray từ Sài Gòn ra". Dưới chân bia bên trái khắc chữ "Sài Gòn 509km" và bên phải khắc "Hà Nội 1221km".

Trên bia còn ghi tên những người tham gia công cuộc hoàn thành ở giai đoạn cuối cùng, gồm 7 người Pháp và 8 người Việt Nam: René Robin - toàn quyền Đông Dương, Gassier - tổng Thanh tra công chánh, Lefèvre - kỹ sư trưởng kiến thiết đường sắt, Cousin - chánh kỹ sư kiến thiết đường sắt, Bourgocin - kỹ sư trưởng kiến thiết đường sắt, Michelin - trưởng Ty kiến thiết, Terilleau - trưởng Ty đặt đường ray, Đoàn Đình Đệ - chánh tham tá Công chánh hạng 3, Nguyễn Hoàng - tham tá Công chánh hạng 1, Trần Văn Thụy - tham tá Công chánh hạng 3, Nguyễn Đại - đội trưởng đội đặt đường, Vũ Văn Tân - đội trưởng đội đặt đường, Nguyễn Lập - giám thị.

Trong chiến tranh, tấm bia gốc bị phá hủy và đã được phục dựng gần như nguyên trạng vào năm 2025. Công trình đã phục dựng đúng tỉ lệ 1-1 bằng đá nguyên khối như tấm bia người Pháp dựng năm 1936. Kích thước thân bia cao 1,81m, rộng 1,41m, dày 0,43m. Đồng thời công trình còn thực hiện tôn tạo, xây dựng khuôn viên xung quanh.

Ngày 24/12, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 02418/QĐ-UBND về việc xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh đối với: Bia ghi dấu mối nối ray cuối cùng đường sắt xuyên Đông Dương tại KM 1221 (thuộc thôn Hảo Sơn Bắc, xã Hòa Xuân). Việc xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh đối với: Bia ghi dấu mối nối ray cuối cùng đường sắt xuyên Đông Dương không chỉ góp phần bảo tồn một dấu tích lịch sử quan trọng, mà còn mở ra cơ hội khai thác, phát huy giá trị di sản, gắn với phát triển du lịch văn hóa – lịch sử trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk trong thời gian tới.