Nằm giữa không gian xanh mát của trung tâm Buôn Ma Thuột, Biệt Điện Bảo Đại là một trong những di tích lịch sử tiêu biểu của Đắk Lắk, nơi lưu giữ nhiều dấu ấn quan trọng của vùng đất Tây Nguyên qua hơn một thế kỷ. Tọa lạc tại số 02 đường Y Ngông, phường Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk, di tích hiện nằm trong cùng khuôn viên với Bảo tàng Đắk Lắk, tạo thành một quần thể tham quan giàu giá trị về lịch sử, văn hóa và kiến trúc.

Không gian kiến trúc mang dấu ấn Tây Nguyên

Biệt điện gây ấn tượng bởi sự kết hợp giữa kiến trúc châu Âu với những nét phù hợp cảnh quan và văn hóa Tây Nguyên. Công trình nằm trong một khuôn viên rộng, nhiều cây xanh cổ thụ, tạo nên một không gian yên tĩnh, tách biệt với sự náo nhiệt của phố thị.

Không chỉ có giá trị về kiến trúc, chính cảnh quan xanh mát với những hàng cây lâu năm cũng tạo nên nét đặc trưng cho khu di tích. Đặc biệt, trong khuôn viên có hai cây long não cổ thụ được công nhận là Cây Di sản Việt Nam năm 2014, trở thành những chứng nhân tự nhiên gắn với lịch sử của địa điểm.

Từ Tòa Công sứ đến Biệt điện Bảo Đại

Lịch sử của công trình bắt đầu từ những năm đầu thế kỷ XX. Trước năm 1905, khu vực này từng có nhà hàng Maison Lefévre. Đến năm 1914, Công sứ Sabatier lựa chọn địa điểm để xây dựng Tòa Đại lý Quận trưởng. Năm 1926, Công sứ Giran cho cải tạo, xây dựng lại công trình và nơi đây trở thành Tòa Công sứ (Résidence), người dân địa phương quen gọi là Sang Ae Prong – Nhà ông lớn.

Một trong những giai đoạn đáng chú ý nhất gắn với công trình là thời kỳ Bảo Đại trở lại Việt Nam với danh nghĩa Quốc trưởng. Từ tháng 11/1947 đến khoảng tháng 5/1948, ông đã ở và làm việc tại đây gần 8 tháng. Những năm sau đó, ông thường trở lại Đắk Lắk vào đầu mùa mưa để nghỉ ngơi và săn bắn. Từ đó, công trình được người dân quen gọi là Biệt điện Bảo Đại, tên gọi vẫn được sử dụng cho đến ngày nay.

Nơi ghi dấu nhiều sự kiện lịch sử

Biệt điện Bảo Đại không chỉ gắn với một nhân vật lịch sử mà còn là địa điểm chứng kiến nhiều biến động quan trọng của Đắk Lắk trong thế kỷ XX.

Năm 1925, tại khu vực Tòa Công sứ đã diễn ra cuộc đấu tranh của giới trí thức người dân tộc thiểu số do thầy giáo Y Jút lãnh đạo. Đây là một sự kiện đáng chú ý trong phong trào đấu tranh của đồng bào các dân tộc ở Buôn Ma Thuột chống lại bộ máy cai trị của thực dân Pháp.

Ngày 1/12/1945, tại đây diễn ra một cuộc họp quan trọng bàn về công tác bầu cử Quốc hội khóa I của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ở Đắk Lắk. Cuộc họp diễn ra trong bối cảnh thực dân Pháp đang tìm cách quay trở lại xâm lược nước ta và sau đó lực lượng Việt Minh đã phải chiến đấu chống lại cuộc tấn công vào Buôn Ma Thuột.

Sau năm 1975, Biệt điện tiếp tục có vai trò quan trọng khi trở thành trụ sở đầu tiên của Tỉnh ủy Đắk Lắk, là nơi chỉ đạo các hoạt động chính trị, kinh tế, xã hội của tỉnh trong những ngày đầu sau giải phóng. Công trình cũng từng đón nhiều lãnh đạo cấp cao của Đảng và Nhà nước đến thăm, làm việc như Tổng Bí thư Lê Duẩn, Chủ tịch Trường Chinh, Thủ tướng Phạm Văn Đồng, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Chủ tịch Võ Chí Công.

Với những giá trị lịch sử đó, Biệt điện Bảo Đại được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia vào năm 1999.